Bệnh bò điên lây lan sang người và cách phòng ngừa

 Bò là nguồn vốn trích lũy và là tài sản để hậu thân và cũng là gia súc rất gần gũi với chúng ta. Hằng năm, chúng cung cấp hàng triệu tấn thịt và sữa trên toàn thế giới. Nhưng có mấy ai ngờ rằng bò cũng phát bệnh điên và lo lắng về việc lây lan sang người. Vậy chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu để giải đáp những thắc mắc và lo lắng về Bệnh Bò Điên sau đây nhé!


1. Bệnh bò điên là bệnh ở bò hay ở người?

Bệnh bò điên lây lan sang người và cách phòng ngừa

 Bệnh bò điên (tên tiếng anh là Creutzfeldt-Jakob) là một rối loạn thoái hóa não dẫn đến chứng mất trí nhớ và cuối cùng là tử vong. Các triệu chứng của bệnh bò điên có thể giống với các triệu chứng rối loạn não của chứng mất trí nhớ khác như Alzheimer, nhưng bệnh bò điên thường tiến triển nhanh hơn nhiều.
 Bệnh bò điên thu hút sự chú ý của công chúng vào những năm 1990, khi một số người ở Vương quốc Anh phát triển bệnh bò điên sau khi ăn não hoặc mô tủy sống của bò mắc bệnh.
 Mặc dù nghiêm trọng, nhưng bệnh bò điên rất hiếm và ít phổ biến. Trên toàn thế giới, ước tính có một trường hợp mắc bệnh bò điên được chẩn đoán trên một triệu người mỗi năm, thường gặp nhất ở người lớn tuổi.
 Bệnh bò điên tại Việt Nam những năm qua đã ghi nhận một số ca nghi ngờ mắc, nhưng do thiếu điều kiện cơ sở vật chất để chẩn đoán bệnh này, nhưng bệnh tiến triển rất nhanh và chưa có thuốc đặc trị, do đó, các trường hợp này thường được xuất viện về nhà.
 Bệnh bò điên và các biến thể của nó đều thuộc nhóm các bệnh truyền nhiễm gây bệnh tích nhũn não (transmissible spongiform encephalopathies – TSEs). Tên bắt nguồn từ các lỗ xốp, có thể nhìn thấy dưới kính hiển vi khi soi các mô não bị tổn thương.
 Nguyên nhân bệnh bò điên và các TSE khác là do sự bất thường của một loại protein có tên gọi là prion. Bình thường protein này vô hại đối với sức khỏe con người. Tuy nhiên, khi chúng bị biến dạng sẽ dẫn tới nhiễm khuẩn và gây hại xáo trộn các quá trình sinh học bình thường của cơ thể.

*Triệu chứng bệnh Bò điên ở người
Triệu chứng bệnh bò điên được đánh dấu bằng sự suy giảm sức khỏe tâm thần nhanh chóng, thường là trong vòng vài tháng. Các dấu hiệu và triệu chứng ban đầu thường gặp như:
 +Thay đổi tính cách
 +Lo âu, Chán nản
 +Mất trí nhớ
 +Suy nghĩ rối bời
 +Thị lực giảm hoặc mù
 +Mất ngủ, Khó nói, Khó nuốt
 +Di chuyển đột ngột
Khi bệnh tiến triển, các triệu chứng về sức khỏe tâm thần trở nên nặng hơn. Hầu hết cuối cùng, người bệnh rơi vào tình trạng hôn mê, suy tim, suy hô hấp, viêm phổi hoặc nhiễm trùng là nguyên nhân chính dẫn tới tử vong. Từ khi mắc bệnh và đến lúc từ vòng thường kéo dài trong vòng một năm.
Đây là bệnh rất hiếm gặp, xuất độ hàng năm là 0,5 - 1,5 người trên 1 triệu dân. Gây ra 200 cái chết mỗi năm ở Mỹ.

* Bệnh mắc phải do prion
 Prion là một loại protein có cấu trúc xoắn bất thường. Khi vào cơ thể, các protein độc này tác động đến các protein bình thường khác, biến chúng thành các prion mới. Cứ như vậy chúng sẽ phát triển trong cơ thể theo cấp số nhân.
 Con đường lây nhiễm tự nhiên không rõ, ít lây qua đường hô hấp, tiêu hóa hay đường tiếp xúc tình dục. Những ca ghi nhận có sự lây truyền ngang qua chăm sóc y tế như tiêm truyền, ghép giác mạc, truyền hóc môn tăng trưởng.

* Bệnh do di truyền
 5 - 15% ca CJD di truyền qua gen trội NST thường số 20. Do tính chất di truyền nên ba mẹ bị bệnh có thể di truyền gen bệnh lại cho con cái.

* CJD ngẫu nhiên
 90% bệnh Creutzfeldt - Jakob không xác định được nguồn lây hay yếu tố gia đình. Những ca nhiễm bệnh này được xếp vào nhóm bệnh CJD ngẫu nhiên rải rác.

* Biểu hiện bệnh CJD
Ban đầu biểu hiện mệt mỏi, rối loạn giấc ngủ hay chán ăn.
Sau đó, có những triệu chứng thần kinh bao gồm mất trí nhớ, lú lẫn, hành vi bất thường.
Cuối cùng biểu hiện yếu liệt nửa người, nói khó, mù, đi đứng loạng choạng.
Tử vong thường được ghi nhận một năm sau khi khởi phát triệu chứng bệnh.


3. Các biện pháp chẩn đoán bệnh Bò điên

Bệnh bò điên lây lan sang người và cách phòng ngừa
 Chẩn đoán dựa trên các biểu hiện lâm sàng và điện não đồ. Các phương tiện hình ảnh học sọ não giúp loại trừ các bệnh viêm não khác. Sinh thiết não có thể giúp xác định chẩn đoán.
 Hiện nay, bệnh Creutzfeldt - Jakob vẫn chưa có cách điều trị. Tiên lượng sống trung bình là 5 tháng.
Chỉ sinh thiết não hoặc kiểm tra mô não sau khi chết (khám nghiệm tử thi) thì mới có thể chẩn đoán chính xác bệnh bò điên. Nhưng các bác sĩ thường có thể chẩn đoán dựa trên tiền sử bệnh tật, khám thần kinh và chỉ định một số xét nghiệm giúp chẩn đoán được chính xác.
 Khi khám các triệu chứng thực thể, bác sĩ có thể phát hiện các các triệu chứng đặc trưng như co giật cơ và co thắt, phản xạ bất thường và các vấn đề phối hợp. Những người mắc bệnh bò điên cũng có thể có các điểm mù và thay đổi về nhận thức không gian của thị giác. Ngoài ra, các bác sĩ thường sử dụng các xét nghiệm sau để giúp phát hiện bệnh bò điên:
 Sử dụng các điện cực đặt trên da đầu của người bệnh để đo hoạt động điện của não. Những người mắc bệnh bò điên và các biến thể của nó sẽ có sóng điện não bất thường và rất đặc trưng.
MRI. Kỹ thuật hình ảnh này sử dụng sóng radio và từ trường để tạo ra hình ảnh cắt ngang của não và cơ thể của người bệnh. Biện pháp này đặc biệt có ích trong chẩn đoán các rối loạn não vì hình ảnh có độ phân giải cao của chất trắng và chất xám của não.
 Xét nghiệm chọc dịch não tủy. Dịch não tủy bao quanh và vùng đệm của não và tủy sống. Trong một chọc dò tủy sống, bác sĩ sẽ chọc hút dịch não tuỷ và xét nghiệm để tìm dấu ấn của một loại protein đặc biệt trong dịch tủy sống thường là dấu hiệu của bò điên và biến thể của bệnh bò điên.
 Giảm thiểu nguy cơ lây từ người sang người qua các chế phẩm tiêm truyền, ghép tạng bằng việc kiểm tra kĩ người hiến tặng.


4. Thông tin về bệnh bò điên trên thế giới và Việt Nam

Bệnh bò điên lây lan sang người và cách phòng ngừa
 Việc sử dụng thịt và xương động vật bị bệnh như cừu để bổ sung protein trong thức ăn gia súc. Việc này đã phổ biến ở châu Âu từ những thập niên 70.
 Năm 1986, ghi nhận 1 gia súc bị bệnh bò điên đầu tiên tại Vương quốc Anh.
Trường hợp được báo cáo đầu tiên ở Bắc Mỹ là năm 1993 từ Alberta, Canada.
 Sau khi phát hiện ra trường hợp bệnh bò điên đầu tiên ở Mỹ vào ngày năm 2003. Nhật Bản đã ngừng nhập khẩu thịt bò Mỹ.
Với 36 trường hợp được xác nhận, Nhật Bản đã trải qua một trong những trường hợp mắc bệnh bò điên lớn nhất ngoài Châu Âu.
 177 người (tính đến tháng 6 năm 2014) mắc bệnh và chết vì một căn bệnh có triệu chứng thần kinh tương tự. Sau đó được gọi là bệnh Creutzfeldt - Jakob biến thể (vCJD).
Các nghiên cứu cho thấy các prion không bị tiêu hủy cả ở nhiệt cao như khi được nấu chín.
Hiện nay bằng nhiều biện pháp, cơn khủng hoảng bệnh bò điên gần như đã được kiểm soát.
Tại Việt Nam, nghi ngờ có 2 ca nhiễm bệnh bò điên, hay đúng hơn là bệnh Creutzfeldt - Jakob biến thể năm 2014, nhưng không thể chẩn đoán xác định do tại Việt Nam chưa thực hiện được xét nghiệm định lượng prion.


5. Các biện pháp phòng bệnh bò điên


 Những thông tin đã cung cấp, chúng ta có thể bị bệnh Creutzfeldt - Jakob từ nhiều nguồn gốc. Có thể bị lây từ người sang người, di truyền trong gia đình, từ gia súc mắc bệnh bò điên hoặc không thể xác định được nguyên nhân nào cả.
 Kiểm soát gia súc mắc bệnh bò điên: thay đổi cách chăn nuôi, tiêu hủy bò bệnh, kiểm soát xuất nhập khẩu bò,…
Hạn chế sử dụng các sản phẩm bò bệnh, đặc biệt các bộ phận chứa nhiều prion như não, tủy sống.
 Hầu hết các quốc gia đã thực hiện các bước để ngăn chặn mô nhiễm bệnh viêm não thể bọt biển ở bò xâm nhập vào nguồn cung cấp thực phẩm, bao gồm:
- Hạn chế chặt chẽ nhập khẩu gia súc từ các quốc gia nơi bệnh viêm não thể bọt biển ở bò phổ biến.
- Thủ tục nghiêm ngặt để đối phó với động vật bị bệnh
- Phương pháp giám sát và xét nghiệm để theo dõi sức khỏe gia súc
- Hạn chế về các bộ phận của gia súc có thể được chế biến thành thực phẩm

 Bài viết trên cung cấp cho các bạn kiến thức về bệnh bò điên ở bò cũng như bệnh Creutzfeldt -Jakob ở người. Do có nhiều đặc điểm tương đồng và mối liên hệ giữa hai bệnh lý này nên đôi khi chúng ta sẽ đôi chút nhầm lẫn. Những thông tin này sẽ mang lại cho bạn những góc nhìn và hiểu biết chính xác hơn về bệnh.